Seyyid Mehmed Tahir Efendi

Seyyid Mehmed Tahir Efendi54 Dağıstan’nın Tapseran nahiyesinde Rukal köyünde

1865-1866 (h. 12 82) yılında dünyaya gelmiştir. Babası ulemadan ve Sâdât-ı

Hüseyniyye’den Seyyid Abdurrahim Efendi olup “Sâdât -ı Rükâliye” 55 olarak şöhret

Seyyid Mehmed Tahir Efendi, ilim yolculuğuna doğduğu nahiyedeki mektepte sarf,

nahiv, mantık ve meani ilimlerini okuyarak başlamıştır. Akabinde İstanbul’a gelerek Fatih

Dersiamlarından Dersvekili Gümülcineli Hüseyin Efendi 57’nin ders halkasına katılmıştır.

Nesebine yakışır bir şekilde eğitim alan Mehmed Tahir Efendi, Arapça, Türkçe ve

Farsça öğrenmiş, bu dillerde tam bir vukûfiyet sağlamış ve zamanla öğrencilerine icazet

edilmiştir”. Seyyid Tahirin kendi eliyle yazdığıtalik bir levhada aynı sözlerin Arapça ve Farsçasıda

vardır.) 070 -071.” “Seyyid Tahir bin eş -Şeyh Abdurrahim El -Derbendi el -Hüseyni, Hüseyin zâde

68 Erel'in kaydına göre, Seyyid Tahir Dağıstan'ın Rükkal köyünde doğmuş, göçmen olarak geldiği

geçirmiş, müşfik ve nazik bir alimdi. "Çin Vaizi" diye de tanı nan Seyyid Tahir 1957 yılında

İstanbul'da vefat etmiştir. "Kafkas Teali Cemiyeti" (1920 -1925) kurucuları arasında bulunan Seyyid

yılında şapka kanununa muhalefet ettiği gerekçesiyle tutuklanan Seyyid Tahir, İstikl al

Mahkemeleri’nde yargılanmış, tutuklanmasını takip eden günlerde de “Yeni Kafkasya”da künye

Kafkasyalılara yardım etmekle hayatını geçiren, müşfik ve nazik bir âlim olan ve

“Çin Vaizi” diye de tanınan Seyyid Mehmed Tahir Efendi, Cumhuriyet’in ilanından sonra

Aralık 1925 başlarında şapka kanununa muhalefet ettiği gerekçesiyle tutuklanmış ve

İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde aralarında Tahirü’l -Mevlevi, Ömer Rıza (Doğrul), Müftü

Ali Rıza , Suud'ül -Mevlevi, kitapçı Abdülaziz ve Mihran Efendi’nin de bulunduğu 71

tutuklularla birlikte bir hafta kadar alıkonmuştur. Ankara İstiklal Mahkemesi heyeti,

Karadeniz dönüşünde, 21 Aralık’ta İstanbul'a gelmiş ve birkaç gün içinde o zamana dek

yapılan soru şturmaları gözden geçirip, tutukluların bir kısmının serbest bırakılmasına,

diğerlerinin ise Ankara'da yargılanmasına karar vermiştir. İstanbul gazeteleri, karardan bir

gün sonra, kentte tutuklu bulunan “gerici grubun ”, 24 Aralık sabah ı trenle Ankara'ya

götürüleceği haberlerini yayınlamışt ır.72 Şapka kanununun çıkarılmasından bir yıl önce

İskilibli Atıf Efendi'nin de dâhil edildiği devrim karşıtları, 25 Aralık Cumartesi günü,

Ankara hapishanesine teslim edildi. Burada bir ay tutuklu kaldıktan sonra, ilk olarak 26

Ocak 1926 tarihinde73 Ankara İstiklal Mahkemesinde yargılanmışlardır.

“….Kapıdan girince sağdan birinci karyolada Dağıstanlı Seyyid Tahir Efendi, ikinci

Seyyid Mehmed Tahir Efendi, mahkemede Dağıstan’da, Çin’de, İstanbul ve diğer

farklı şehirlerde yaptığı görevler ve ilmi faaliyetleri ile ilgili sorguya çekilmiştir. Özellikle

kendisine ülkenin farklı yerlerinde idam edilen ve sorgusu devam eden kişilerle ilgili

sorular sorulmuştur. En son sorulan soru ise Şapka ile ilgilidir. 75

Birinci celsede İskilipli Hoc a Atıf ve Babaeski eski müftüsü Ali Rıza Efendi

hakkında salben idam kararı alınırken kararın devamında; “Çeşitli bölgelerde meydana

gelen isyan hadiseleriyle ilgili oldukları iddiasıyla Uşaklı saatçi Mustafa Asım, gazete

mümeyyizlerinden İhsan, Dağıstanlı Seyyid Tahir, Aziz bin Mahmud, Balıkçı Mustafa ve

Beyler'in haklarında iddia olunan fiillere karıştıklarına dair vicdani kan aat temin edecek

75 Dağıstanlı Seyyid Tâhir Efendi’nin İstiklal Mahkemesindeki Muhakemesinde kendisine sorulan soru

ve cevaplar “Ankara İstiklal Mahkemesi Zabıtları 1926” isimli eserden alınmıştır. Bkz. Ahmed

Nedim, Ankara İstiklal Mahkemesi Zabıtları 1926, İşaret Yayınları, s. 83-87.

kanuni deliller bulunamadığından beraatlerine ve başka bir sebeble tutuklu

değillerse salıverilmelerine oy birliği ile karar verilmiştir.” Seyyid Mehmed Tahir

Dağıstanlı Seyyid Tâhir Efendi’nin Tahkikat Evrakı 77

77 Dağıstanlı Seyyid Tâhir Efendi’nin İstiklal Mahkemesindeki Mu hakemesinde kendisine sorulan soru

ve cevaplar “Ankara İstiklal Mahkemesi Zabıtları 1926” isimli eserden alınmıştır. Bkz. Ahmed

Nedim, a.g.e., s. 83-87.

Atıf Hoca ile aynı günlerde sorguya alınan Seyyid Mehmed Tahir Efendi, heyet

önüne çıkarılmadan ithama tutularak hesaba çekilenler arasındadır.

Tahir Efendi: Anadolu, Kafkasya ve Asya Türklerini birbirine tanıtmak ve

yaklaştırmak için neşriyat yapıyorum. Hepimiz din kardeşiyiz ve bu kardeşlik merkezinde

Reis: İyi ama siz vaktiyle İsviçre’de bulunduğunuz sıralarda şapka giymekte

tereddüt etmemiş bir insan olduğunuz halde, burada şapka giymek istemediğiniz, üstelik

başınıza sarık geçirdiğiniz söyleniyor. Ne dersiniz?

Tahir Efendi: “Sarık belli başlı şekliyle sünnettir ve sünnete uymayı istemek

Müslümanın hakkıdır” 78

Dağıstan ulema sı ve mücahitleri arasında ilk sırada sayılan Seyyid Mehmed Tahir

Efendi, 1 Ocak 1924’de emekliye ayrılmış ve 1957 yılında vefat etmiştir.79

Mehmed Tahir bin Şeyh Seyyid Abdurrahim Hüseyin bin Seyyid Hamza el -mulakkab bi -

Makalesini “Kitabımız mukaddes Kur’ân -ı Celilü’ş -şânımız bize ve bütün nevi

beşere nezafeti, medeniyet, adalet ve ittifakı, say ve gayreti göstermi ş, yekdil ve yekvücud