Mustafa Zihni Paşa

Necd mutasarrıfı sâbık Baban hânedânından müteveffâ Hüseyin Bey'in¹⁹⁴ mahdûmudur. Bin iki yüz altmış altı sene-i hicriyyesinde tevellüd etmişdir.¹⁹⁵ Baban hânedânı Devlet-i âliye ile İran Devleti beyninde kadîmen ceryân etmiş olan muâmelât-ı harbiyyeye iştirâk ile devlete hizmet etmiş ve Mustafa Zihni Paşa'nın ceddi müteveffâ Abdurrahman Paşa hıtta-i Irakîye'ye Kölemen vüzerâsından Süleyman Paşa'dan devlet içun harben istirdâd ile Hâlet Efendi merhûmun hıtta-i mezkûredeki me'mûriyetinde muvaffakiyetini te'mîn ve istihsâl eylemişdir. Cevdet Târihi'nde dokuzuncu cildin buna dair ba'zı izâhât mündericdir. Paşa-yı mümâileyh sinn-i sebavat pederi idâresinde geçurmuş ve mahsûs muallimlerden ulûm-u lâzımeyi tahsîl etmişdir.¹⁹⁶ Türki, Arabî, Kürdî ve Farısî lisanlarına âşinâ olub kudret-i ilmiye ve kalemiyesi ve fünûn-ı edebiyyede mahâret-i kâmilesi vardır.

¹⁹⁵ Süleymaniye'de doğmuştur.

¹⁹⁶ Sıbyan mektebinde okutulan dersleri görmüş ve özel hocalardan Türkçe, Arapça, Farsça ve Fıkıh okumuştur.

201 13 Rebiü'l-evvel 1310 tarihinde Teke Sancağı mutasarrıflığına nakl eylemiştir. Teke Sancağı ormanları hakkındaki kanuna aykırı çalışmaları ve tahribat işlerinde dahli ve orman meclisi memurlarının görevlerini yerine getirmede zorluk çıkaran hareketleri görülmesi ve orman ihalelerine karıştırılan fesada ortak olması anlaşılması ve karışıklıktan haberdar olmasına rağmen önem vermemesi üzerine 16 Şevval 1311'de azl edilmiştir. ( Ayrıntılı bilgi için bak Sicill-i Ahval Defteri 4/ 442)14 Receb 1312'de Berat'a nakl, sene-i merkume Ramazanı'nın ilk günü becayiş suretiyle Trablusşam, 20 Ramazanda becayiş suretiyle Bolu sancakları mutasarrıflıklarına nakl buyurulmuştur. Kozan mutasarrıfı iken Ermeni eşkıyasının toplanmasının men'ine dair arzusu dikkat çekmiştir. Teke mutasarrıflığında bulunduğu sırada katil ve sanıkları, suçluları yakalamalarındaki çalışmaları ve önceden Antalya'ya sevk olunan göçmenlerin uygun biçimde yerleştirilmelerindeki çalışmaları memnuniyet yaratmıştır.

"14 Receb 1312'de Berat Sancağı mutasarrıflığına tayin ve sene-i merkume Ramazanının ilk günü becayiş suretiyle Trablusşam ve 20 Ramazan 1313'de Bolu Sancakları mutasarrıflıklarına nakl buyurulmuştur. Bolu Sancağı'nda iken Akçaşehir şose yolundan dolayı ortaya çıkan arbede ile adliye mahkemeleri işlemlerine müdahale ettiği ve bazı tutukluların firar meseleleri ve serbest bırakılmaları gibi pek çok olaya sebep olmuştur. ( Ayrıntılı bilgi için SAD 4/442-43) Bahsedilen konularda müşarünileyhin sorumlu olduğu ve muhâkemesini gerektirdiği beyan olunmuştur. Bolu Sancağı'nda bedelât-ı nakdiyenin ve vilâyete müretteb mebâliğin tanzîmât-ı harbiye tertîbinin muavinden evvel tahsîli ve orman hariklerinin itfâsı ve katillerin elde edilmesi ve kaçakçıların şakî-i meşhûr Mustafa'nın derdesti ve Aydın Vilâyeti hareket için arz-ı cem'i ve Ereğli Mâden-i humâyûnu amelesinin tertîbiyle i'zâmı hususlarındaki ikdâm ve gayreti şâyân-ı takdîrdir." ( BOA SAD 80/264)

Bağdad Vilâyeti mektubculuğunda bulunduğu sırada hıtta-i Irakiye'nin ahvâl-i coğrafiye ve siyâsiyesine ve Bağdad Vilâyetine dâir ma'lûmât-ı mufassalayı hâvi bir salnâme tertîb ve te'lîf etmişdir. Hudeyde²⁰² Mutasarrıflığında bulunduğu zaman terfiân rütbe-i mirmiranîye nâil olmuşdur. ²⁰³

²⁰³ 2 Ramazan 1313'de terfian Rumeli Beylerbeyi payesi, 5 Zilhicce 1317'de ikinci, 21 Cemâziye'l-evvel 1318'de birinci rütbeden Mecidî nişanı ihsan buyurulmuştur. (BOA SAD 4/ 442-43)